Panduan Lengkap Mengisi Borang HIRARC di Malaysia 2026

HIRARC (Hazard Identification, Risk Assessment and Risk Control) adalah satu proses WAJIB di bawah Akta Keselamatan dan Kesihatan Pekerjaan 1994 (Akta 514). Panduan ini menunjukkan cara mengisi borang HIRARC langkah demi langkah, lengkap dengan contoh jadual sebenar yang biasa diterima semasa audit DOSH Malaysia.

‍

Bahagian 1: Maklumat Asas (Header Borang)

1.1 Nama Syarikat (Company)

Apa yang perlu diisi:

• Tulis nama penuh syarikat anda
• Contoh: "Syarikat Perabot Maju Sdn Bhd"

1.2 Proses/Lokasi (Process/Location)

Apa yang perlu diisi:

• Nyatakan bahagian atau kawasan kerja yang dinilai
• Contoh: "Bahagian Pemotongan Kayu" atau "Kilang Utama - Tingkat 2"

Tips:

• Jangan terlalu luas (contoh: "Seluruh kilang" - ini terlalu umum)
• Jangan terlalu kecil (contoh: "Meja kerja Ahmad" - ini terlalu spesifik)
• Pilih satu proses atau kawasan yang boleh dinilai dengan terperinci

1.3 Disediakan Oleh (Conducted by)

Apa yang perlu diisi:

• Nama dan jawatan ahli pasukan HIRARC
• Contoh: "En. Ahmad (Penyelia), Pn. Siti (Operator), En. Kumar (Pekerja)"

Penting:

• Kena ada ahli dari pihak pengurusan DAN pekerja
• Pekerja yang terlibat dalam kerja harian sangat penting kerana mereka tahu risiko sebenar

1.4 Tarikh (Date)

Apa yang perlu diisi:

• Tarikh mula dan tamat menjalankan HIRARC
• Contoh: "24 Jun 2026 hingga 28 Julai 2026"

1.5 Diluluskan Oleh (Approved by)

Apa yang perlu diisi:

• Nama dan jawatan pengurus/ketua yang meluluskan
• Contoh: "En. Kamal (Pengurus Kilang)"

1.6 Tarikh Semakan (Review Date)

Apa yang perlu diisi:

• Tarikh bila HIRARC ini disemak
• Tarikh semakan akan datang (biasanya 3 tahun kemudian atau bila ada perubahan proses)

Bahagian 2: Mengisi Jadual HIRARC (6 Kolum Utama)

KOLUM 1: No.

Mudah sahaja - nombor urutan (1, 2, 3, 4...).

‍

KOLUM 2: Aktiviti Kerja (Work Activity)

Apa yang perlu ditulis:Pecahkan kerja kepada langkah-langkah utama yang logik.

Contoh Baik:

1. Memuatkan kayu ke atas mesin
2. Mengendalikan mesin pemotong
3. Memunggah kayu yang dipotong
4. Membersihkan dan penyelenggaraan mesin

‍

Contoh Tidak Baik:

❌ "Kerja pemotong kayu" (terlalu umum)
❌ "Ambil kayu, letakkan di atas mesin, tekan butang hijau, tunggu 5 saat..." (terlalu detail)

‍

Tips:

• Memerhati pekerja buat kerja sebenar
• Tanya pekerja tentang langkah-langkah mereka
• Biasanya 4-10 langkah sudah cukup untuk satu proses
• Susun mengikut urutan sebenar kerja dilakukan

‍

KOLUM 3: Bahaya (Hazard)

Apa yang perlu ditulis: Senaraikan apa yang BOLEH menyebabkan kecederaan atau kesakitan.

Jenis-jenis Bahaya Biasa di Malaysia:

A) Bahaya Fizikal

• Mesin tidak berperisai
• Lantai licin/basah
• Kerja di tempat tinggi
• Bunyi bising
• Pencahayaan kurang
• Haba/sejuk melampau

B) Bahaya Mekanikal

• Bahagian mesin bergerak
• Alat tajam (pisau, blade)
• Forklift dan kenderaan
• Peralatan rosak

C) Bahaya Kimia

• Asap/habuk kimia
• Cecair tumpah
• Gas mudah terbakar

D) Bahaya Ergonomik

• Angkat barang berat
• Kerja duduk lama
• Pergerakan berulang

‍

Contoh Praktikal:

Aktiviti: Memuatkan kayu ke atas mesin
Bahaya: - Blade pemotong terdedah- Benda berat (kayu)

‍

Tips:

• Rujuk Appendix A & B dalam dokumen kerajaan untuk senarai penuh bahaya
• Tanya pekerja: "Apa yang boleh mencederakan anda semasa buat kerja ni?"
• Lihat rekod kemalangan lama

‍

KOLUM 4: Boleh Menyebabkan/Kesan (Which can cause/effect)

Apa yang perlu ditulis:Nyatakan KESAN jika bahaya tu berlaku - apa yang akan jadi kepada pekerja?

Format Penulisan:[Jenis Kecederaan] / [Tahap Keterukan]

Contoh:

Bahaya: Blade pemotong terdedah
Kesan: "Tangan tersangkut dalam bahagian berputar / kehilangan jari"

Bahaya: Benda berat
Kesan: "Terseliuh otot / sakit belakang"

Bahaya: Lantai licin
Kesan: "Terjatuh / patah tulang"

‍

Jenis Kecederaan Biasa:

• Luka ringan (lebam, tergores, first aid)
• Luka serius (patah tulang, terseliuh teruk)
• Kecederaan kekal (kehilangan anggota, hilang pendengaran)
• Kematian

Tips:

• Bayangkan senario paling teruk yang boleh jadi
• Rujuk statistik kemalangan industri serupa
• Gunakan bahasa mudah dan jelas

KOLUM 5: Kawalan Sedia Ada (Existing Risk Control)

Apa yang perlu ditulis:Senaraikan apa yang SUDAH ada untuk mengawal bahaya tersebut.

Contoh:

Bahaya: Blade pemotong terdedah
Kawalan Sedia Ada:
- Prosedur kerja selamat
- Pemeriksaan harian sebelum guna
- Latihan asas kepada operator

‍

Jenis Kawalan Yang Biasa:

1. Engineering Control:
   • Perisai mesin
   • Sistem ventilasi
   • Safety barrier
2. Administrative Control:
   • Prosedur kerja selamat (SOP)
   • Latihan pekerja
   • Permit-to-work
   • Jadual penyelenggaraan
3. PPE (Personal Protective Equipment):
   • Sarung tangan
   • Safety shoes
   • Helmet
   • Ear plug
   • Safety goggles

Penting:

• Jujur! Jangan tulis kawalan yang sebenarnya tak ada
• Jika TIADA kawalan sedia ada, tulis "Nil" atau "Tiada"

KOLUM 6: Penilaian Risiko (Risk Analysis)

Bahagian ini ada 3 sub-kolum yang perlu diisi:

6A) Kebarangkalian (Likelihood - L)

Soalan: "Berapa kerap bahaya ni boleh jadi?"

Rujuk Jadual A dalam panduan:

‍

Tips:

• Tengok rekod kemalangan lepas
• Tanya pekerja: "Berapa kerap hampir jadi accident?"
• Ambil kira kawalan sedia ada - kalau kawalan ada dan bagus, nilai mungkin lebih rendah

6B) Keterukan (Severity - S)

Soalan: "Kalau jadi, berapa teruk kesannya?"

Rujuk Jadual B dalam panduan:

‍

Tips:

• Fikir senario paling teruk yang munasabah
• Jangan lebih-lebih atau kurang-kurang nilai

6C) Matriks Risiko (Risk Matrix)

Formula Mudah:

RISIKO = Kebarangkalian (L) × Keterukan (S)

Contoh Pengiraan:

Bahaya: Blade pemotong terdedah
Kebarangkalian (L) = 4 (Possible)
Keterukan (S) = 4 (Fatal)
RISIKO = 4 × 4 = 16 (HIGH/TINGGI)

‍

Rujuk Jadual C - Matrix Risiko:

‍

🟢 HIJAU (1-4) = LOW/Rendah
🟡 KUNING (5-12) = MEDIUM/Sederhana
🔴 MERAH (15-25) = HIGH/Tinggi

Rujuk Jadual D - Tindakan Diperlukan:

⚠️ Amaran DOSH: Risiko TINGGI tanpa tindakan = Prohibition Notice

KOLUM 7: Cadangan Kawalan (Recommended Control Measures)

Apa yang perlu ditulis: Cadangkan kawalan BARU atau TAMBAHAN untuk kurangkan risiko.

Hierarki Kawalan (Ikut Urutan Terbaik → Terakhir):

1) HAPUSKAN (Elimination) - TERBAIK

"Buang bahaya terus"

Contoh:

❌ Bahaya: Kerja di tempat tinggi berbahaya
✅ Kawalan: Buat kerja dari bawah menggunakan alat yang lebih panjang

‍

2) GANTI (Substitution)

"Tukar dengan yang kurang bahaya"

Contoh:

❌ Bahaya: Bahan kimia toksik
✅ Kawalan: Guna bahan kimia yang kurang bahaya/berasaskan air

3) KAWALAN KEJURUTERAAN (Engineering Control)

"Ubah mesin/peralatan"

Contoh:

✅ Pasang L-guard pada mesin pemotong
✅ Pasang sistem ventilasi
✅ Pasang pagar penghadang di lubang terbuka
✅ Pasang lampu yang lebih terang

4) KAWALAN PENTADBIRAN (Administrative Control)

"Tukar cara kerja"

Contoh:

✅ Buat Prosedur Kerja Selamat (SOP) bertulis
✅ Beri latihan kepada pekerja
✅ Buat permit-to-work untuk kerja bahaya
✅ Gilir pekerja (job rotation)
✅ Letak tanda amaran

5) PPE (Personal Protective Equipment) - TERAKHIR

"Beri alat pelindung diri"

Contoh:

✅ Guna sarung tangan kulit
✅ Pakai safety shoes
✅ Pakai ear plug untuk kawasan bising
✅ Pakai goggles untuk kerja welding

⚠️ PENTING:

• PPE adalah pilihan TERAKHIR sahaja
• Jangan bergantung pada PPE semata-mata
• Cuba guna kawalan lebih tinggi dulu (1-4)
• Boleh guna KOMBINASI beberapa kawalan

Contoh Lengkap:

Bahaya: Blade pemotong terdedah
Risiko: 16 (TINGGI)

Cadangan Kawalan:
1. Pasang L-guard pada mesin (Engineering)
2. Buat SOP untuk tukar blade dengan selamat (Administrative)
3. Guna sarung tangan kulit tebal (PPE)

‍

KOLUM 8: PIC & Tarikh (Person In Charge)

Apa yang perlu ditulis:Siapa bertanggungjawab laksanakan kawalan + tarikh sasaran/status

Format:[Nama] ([Tarikh sasaran]) / [Status]

Contoh:

Ahmad (26 Julai 2026) / Selesai
Chia (26 Ogos 2026) / Dalam proses
Ali (20 Ogos 2026) / KIV (Keep In View - ditangguh sementara)

Tips:

• Tetapkan tarikh realistik
• Assign kepada orang yang betul-betul boleh buat
• Update status secara berkala
• Jika ada kos besar, boleh guna "KIV" dengan sebab yang munasabah

Bahagian 3: Contoh Lengkap Mengisi Borang

Contoh 1: Kerja Pemotongan Kayu

‍

Bahagian 4: Kesilapan Biasa & Cara Elak

❌ Kesilapan 1: Aktiviti Terlalu Umum

Salah:

"Kerja kilang"

Betul:

"Mengendalikan mesin injection molding"
"Memunggah barang dari lori"
"Kerja welding struktur besi"

‍

❌ Kesilapan 2: Bahaya Terlalu Umum

Salah:

"Bahaya"
"Tidak selamat"

Betul:

"Blade mesin terdedah"
"Lantai licin akibat minyak tumpah"
"Bunyi bising melebihi 85dB"

‍

❌ Kesilapan 3: Tak Melibatkan Pekerja

Salah:

• Manager buat sorang-sorang dalam pejabat
• Copy paste dari internet

Betul:

• Tengok pekerja buat kerja sebenar
• Tanya pekerja tentang bahaya yang mereka nampak
• Buat HIRARC dengan pasukan (management + pekerja)

‍

❌ Kesilapan 4: Nilai Risiko Tidak Logik

Salah:

Bahaya: Terjatuh dari tingkat 3
Kebarangkalian: 1 (Jarang)
Keterukan: 5 (Maut)
Risiko: 5 (RENDAH)
Tindakan: Tiada

Betul:

Bahaya: Terjatuh dari tingkat 3
Kebarangkalian: 3 (Mungkin jika tiada kawalan)
Keterukan: 5 (Maut)
Risiko: 15 (TINGGI)
Tindakan: SEGERA pasang safety net + safety harness

‍

❌ Kesilapan 5: Bergantung PPE Sahaja

Salah:

Bahaya: Mesin sangat bising (100dB)
Kawalan: Pakai ear plug sahaja

Betul:

Bahaya: Mesin sangat bising (100dB)
Kawalan:
1. Pasang acoustic enclosure pada mesin (Engineering)
2. Jalankan mesin bila tiada pekerja lain (Administrative)
3. Beri ear plug sebagai kawalan tambahan (PPE)

‍

❌ Kesilapan 6: Tiada Tindakan Susulan

Salah:

• Buat HIRARC sekali, letak dalam fail, tak buat apa-apa

Betul:

• Tetapkan PIC dan deadline
• Monitor pelaksanaan setiap bulan
• Update bila ada perubahan proses
• Semak semula setiap 3 tahun (atau bila ada kemalangan)

Bahagian 5: Checklist Lengkap Sebelum Submit

✅ Semakan Akhir:

Header:

• Nama syarikat penuh
• Proses/lokasi jelas dan spesifik
• Nama pasukan HIRARC + jawatan
• Tarikh mula & tamat
• Nama & jawatan yang meluluskan
• Tarikh semakan seterusnya ditetapkan

Aktiviti Kerja:

• 4-10 langkah (tidak terlalu banyak/sedikit)
• Ikut urutan sebenar kerja
• Setiap langkah jelas dan boleh difahami

Bahaya:

• Spesifik (bukan sekadar "bahaya")
• Berdasarkan pemerhatian sebenar
• Rujuk Appendix A & B untuk pastikan tak terlepas

Kesan:

• Ditulis dengan jelas
• Nyatakan keterukan yang munasabah
• Format: [Jenis kecederaan] / [Tahap]

Kawalan Sedia Ada:

• Jujur - hanya tulis yang betul-betul ada
• Tulis "Nil" jika tiada
• Spesifik (bukan sekadar "latihan" - tapi "latihan apa?")

Penilaian Risiko:

• Nilai L dan S logik
• Pengiraan risiko betul (L × S)
• Rujuk matrix dan jadual dengan betul

Cadangan Kawalan:

• Ikut hierarki kawalan (Elimination → PPE)
• Praktikan dan realistik
• Ada kombinasi kawalan yang berkesan

PIC & Status:

• Nama jelas + jawatan
• Tarikh realistik
• Status terkini

Bahagian 6: Soalan Lazim (FAQ)

Q1: Berapa kerap perlu buat HIRARC?

A: Wajib: Setiap 3 tahun atau bila:

• Ada proses/mesin baru
• Ada perubahan kerja
• Lepas kemalangan serious
• Undang-undang baru berkuat kuasa

Q2: Siapa perlu buat HIRARC?

A: Pasukan kena ada:

• Wakil pengurusan (Pengurus/Penyelia)
• Pekerja yang buat kerja tu
• Pegawai keselamatan (kalau ada)
• Wakil kesatuan pekerja (kalau ada)

Yang PENTING: Pekerja mesti terlibat! Mereka tahu risiko sebenar.

Q3: Berapa lama ambil masa?

A: Bergantung pada:

• Saiz tempat kerja
• Bilangan proses
• Kerumitan kerja

Anggaran:

• Kilang kecil (10 pekerja): 1-2 hari
• Kilang sederhana (50 pekerja): 1-2 minggu
• Kilang besar (200+ pekerja): 1-2 bulan

Tips: Jangan tergesa-gesa. Lebih baik buat betul-betul.

Q4: Kena ada cop/tandatangan siapa?

A: Minimum:

• Ketua pasukan HIRARC
• Pengurus/Ketua jabatan
• Majikan/Wakil majikan tertinggi

Best practice:

• Pegawai keselamatan (jika ada)
• Wakil pekerja

Q5: Kalau risiko TINGGI tapi tak mampu nak buat kawalan mahal?

A: Langkah:

1. JANGAN teruskan kerja jika risiko maut
2. Guna kawalan sementara dulu:
   • Kurangkan kekerapan (limited access)
   • Tambah PPE
   • Buat permit-to-work
   • Bagi training extra
3. Rancang kawalan kekal:
   • Buat fasa-fasa
   • Cari pembekal lebih murah
   • Mohon bantuan DOSH/SOCSO
4. Tulis dalam PIC: "KIV - sebab kos tinggi, guna kawalan sementara..."

⚠️ INGAT: Nyawa pekerja lebih penting daripada kos!

Q6: Perlu ke hantar ke DOSH (Jabatan Keselamatan)?

A: Tidak perlu hantar rutin.

TETAPI:

• Mesti ada di tempat kerja
• DOSH boleh minta tengok bila lawatan
• Kena simpan sekurang-kurangnya 3 tahun
• Kalau ada Major Hazard Installation, lain cerita - rujuk CIMAH Regulations

Q7: Ada format standard ke atau boleh ubah?

A: Format dalam panduan kerajaan adalah contoh sahaja.

Anda boleh:

• Ubah suai mengikut kesesuaian
• Tambah kolum lain (contoh: kos, priority)
• Guna format digital/Excel

ASALKAN ada:

• 7 elemen utama (seperti dalam panduan ini)
• Jelas dan mudah difahami
• Lengkap maklumat

Q8: Boleh guna software/app tak?

A: Boleh! Malah digalakkan.

Contoh software:

• Microsoft Excel (paling mudah)
• Google Sheets (boleh collaborate)
• Software khusus HIRARC (ada banyak di pasaran)
• Apps EHS management

Tips:

• Pilih yang senang nak update
• Boleh print untuk simpan hardcopy
• Backup selalu

Q9: Kalau DOSH audit jumpa HIRARC tak lengkap/tiada, apa jadi?

A: Tindakan DOSH:

1. Improvement Notice (diberi masa untuk baik pulih)
2. Prohibition Notice (stop kerja serta-merta jika bahaya)
3. Kompaun/denda (sehingga RM50,000)
4. Tindakan mahkamah (jika serius)

Lebih baik:

• Buat sekarang sebelum ada masalah
• Tanya DOSH jika tak pasti (mereka boleh bagi nasihat percuma)

Q10: Ada contoh HIRARC lengkap tak?

A: Ya! Rujuk:

• Appendix D dalam dokumen kerajaan
• Contoh dalam panduan ini (Bahagian 3)

Atau dapatkan dari:

• DOSH office setempat
• Training provider yang sah
• NIOSH (National Institute of Occupational Safety and Health)

‍

Bahagian 7: Sumber & Bantuan Tambahan

🏢 Jabatan & Agensi Kerajaan

1. DOSH (Department of Occupational Safety and Health)

• Telefon: 03-8886 5000
• Website: www.dosh.gov.my
• Alamat: Aras 2, 3 & 4, Blok D3, Kompleks D, Pusat Pentadbiran Kerajaan Persekutuan, 62530 Putrajaya

Pejabat Negeri DOSH:

• Ada di setiap negeri
• Boleh lawat untuk dapat nasihat percuma
• Ada kursus percuma atau murah

2. NIOSH (National Institute of Occupational Safety and Health)

• Telefon: 03-8769 2100
• Website: www.niosh.com.my
• Perkhidmatan:
  • Latihan HIRARC
  • Consultation
  • Kajian bahaya di tempat kerja

3. SOCSO (Pertubuhan Keselamatan Sosial)

• Telefon: 1-300-22-8000
• Website: www.perkeso.gov.my
• Program:
  • Return to Work Programme
  • Bantuan kewangan untuk kawalan keselamatan
  • Data statistik kemalangan

📚 Panduan & Dokumen Rujukan

Undang-undang:

1. Occupational Safety and Health Act 1994 (Act 514)
2. OSHA Regulations:
   • Safety and Health Committee Regulations 1996
   • Safety and Health Officer Regulations 1997
   • CIMAH Regulations 1996 (untuk industri kimia berbahaya)
   • USECHH Regulations 2000 (bahan kimia berbahaya)

Guidelines:

• Guidelines for Hazard Identification, Risk Assessment and Risk Control (HIRARC) 2008
• Industry-specific guidelines (ada untuk pelbagai sektor)

Standard:

• MS 1722: Occupational safety and health management systems
• ISO 45001: Occupational health and safety management systems

🎓 Latihan & Kursus

Kursus Disyorkan:

1. HIRARC Awareness/Basic (1-2 hari)
   • Untuk semua pekerja
   • Belajar asas HIRARC
2. HIRARC Implementation (2-3 hari)
   • Untuk pasukan HIRARC
   • Hands-on buat HIRARC sebenar
3. Advanced HIRARC (3-5 hari)
   • Untuk Safety Officer
   • Teknik penilaian risiko lanjutan

Penyedia Latihan:

• NIOSH
• DOSH (occasional)
• Training provider swasta yang berdaftar
• Universiti (NIOSH, UPM, UTM, dll)

Jom Mula Sekarang!

Keselamatan pekerja adalah tanggungjawab kita bersama. HIRARC adalah tool yang berkuasa untuk identify dan kawal risiko sebelum jadi kemalangan.

Ingat:

• Satu kemalangan adalah satu yang terlalu banyak
• Setiap pekerja berhak pulang ke rumah dengan selamat
• Prevention is always better than cure

Selamat bekerja, kerja dengan selamat!

Panduan ini disediakan berdasarkan Guidelines for Hazard Identification, Risk Assessment and Risk Control (HIRARC) 2008 yang dikeluarkan oleh Department of Occupational Safety and Health (DOSH), Malaysia.

Untuk maklumat terkini, sila rujuk website rasmi DOSH di www.dosh.gov.my atau hubungi pejabat DOSH berhampiran anda.

Disclaimer: Panduan ini adalah untuk tujuan pendidikan sahaja dan tidak menggantikan nasihat profesional. Setiap tempat kerja adalah unik dan mungkin memerlukan pendekatan yang berbeza. Jika ada keraguan, sila dapatkan khidmat nasihat dari Pegawai Keselamatan Bertauliah atau DOSH.